Hoogbegaafd

Wat is hoogbegaafd?

Hoogbegaafdheid komt bij ongeveer 2,5% van de bevolking voor. Vaak wordt hoogbegaafdheid gelijk gesteld aan een hoge intelligentie. Dit is een belangrijk aspect van hoogbegaafdheid, maar hoogbegaafdheid is meer dan alleen een hoge intelligentie. Hoogbegaafdheid is een samenspel van diverse elementen. Renzulli noemt drie hoofdkenmerken van het hoogbegaafde kind. Mönks heeft het model uitgebreid met de invloed van de omgeving. Deze invloed kan zowel positief als negatief zijn.



Waar eerst de nadruk lag op de cognitieve elementen van hoogbegaafdheid, zijn een aantal wetenschappers en psychologen er inmiddels wel van overtuigd dat er ook sprake is van bepaalde overeenkomstige karaktereigenschappen bij hoogbegaafden. Prof. dr. T. Kieboom noemt deze kenmerken het ‘zijnsluik’. Zij stelt dat hoogbegaafde kinderen allemaal individuen zijn met een eigen identiteit en kenmerken, die ook bij ‘gewone’ kinderen kunnen voorkomen, maar dat de aanpak van de omgeving van hoogbegaafde kinderen echter anders dient te zijn dan bij andere kinderen. Het ‘zijnsluik’ bevat vier bijzondere kenmerken:
* Perfectionismefaalangst
Het perfectionisme is onlosmakelijk verbonden aan hoogbegaafdheid. In dit geval wordt met perfectionisme bedoeld de hoge doelstellingen die hoogbegaafden bij zichzelf neerleggen. Deze hoge zelfopgelegde norm kan leiden tot faalangst en vluchtgedrag. Ze willen bepaalde dingen ineens helemaal niet meer doen of geven voortijdig op.
* Rechtvaardigheidsgevoel
Voor hoogbegaafde kinderen zijn regels en gemaakte afspraken erg belangrijk. Ook gemaakte beloftes zijn erg belangrijk. Als deze verbroken worden zonder goede reden leidt dat tot veel discussie en gezeur. Het rechtvaardigheidsgevoel komt ook tot uiting in idealisme. Hoogbegaafde kinderen zijn vaak erg begaan met onrechtvaardige wereldgebeurtenissen of rampen.
* Kritische instellen
Hoogbegaafde kinderen zijn erg opmerkzaam en plaatsen overal een kritische noot bij. Probleem hierbij is echter dat ze ook erg rigide kunnen zijn en dat hun interpretatie van situaties onomkeerbaar zijn. Heeft de leerkracht op de eerste dag van het nieuwe schooljaar een situatie ‘verkeerd’ behandeld, dan wordt dit door een hoogbegaafd kind niet vergeten en kan de leerkracht de rest van het schooljaar niets meer goed doen. In de ‘strijd’ die hierop volgt zal de leerling zich nimmer gewonnen geven. Verder zijn hoogbegaafde kinderen pijnlijk eerlijk.
* Hypergevoeligheid
Deze hypergevoeligheid kan op verschillende manieren tot uiting komen, maar leidt vaak tot grote angsten. Hoogbegaafde kinderen zijn vaak banger en ongeruster dan andere kinderen. Ze zijn zich er sterk van bewust wat er zou kunnen gebeuren. Een hypergevoelig kind maakt ook al snel van een mug een olifant of neemt een kleine afwijzing als heel zwaar op. Men moet opletten dat deze hypergevoeligheid niet verward wordt met ‘jonger’ of ‘ouder’ zijn op sociaal-emotioneel vlak. Het is gewoon anders.

Ouders spelen een belangrijke rol in het herkennen van de hoogbegaafdheid van hun kind en in de zorg voor de juiste begeleiding. Hoogbegaafde kinderen hebben o.a. een hoge intelligentie, maken grote denkstappen, hebben een hoge mate van zelfstandigheid, zijn creatief en hebben een apart gevoel voor humor. Hoogbegaafdheid wordt echter vaak niet herkend omdat hoogbegaafde kinderen hun bijzondere eigenschappen verbergen wanneer ze zich aanpassen aan hun omgeving om maar niet op te vallen. Vaak wordt gedacht dat hoogbegaafde kinderen vanzelf hoge cijfers halen en bijna geen uitleg nodig hebben, dat is onterecht.

Met hoogbegaafde kinderen is niets mis, maar zij zijn wel anders dan de meeste andere kinderen.

 

Ontwikkelingsvoorsprong

Men spreekt van een ontwikkelingsvoorsprong als een kind een duidelijke voorsprong heeft op een of meerdere ontwikkelingsgebieden (taal/spraak, cognitie, sociaal emotioneel en/of motorisch). Daarnaast zijn er signalen als doorvragen en nadenken over grote wereldvragen, snel verbanden leggen, gevoelig voor allerlei prikkels (licht, geluid, geuren, structuren in de mond( en een groot rechtvaardigheidsgevoel zichtbaar.  Bij jonge kinderen spreek je over een ontwikkelingsvoorsprong, nog niet over hoogbegaafdheid. De ontwikkeling van kinderen verloopt niet lineair. Met name bij kinderen tot 6 jaar verloopt de ontwikkeling meestal sprongsgewijs. Soms lijkt de ontwikkeling op bepaalde vlakken heel snel te gaan om daarna weer langzamer te gaan. Hoe groter de voorsprong, hoe groter de kans dat het kind later inderdaad hoogbegaafd blijkt te zijn.

Het is belangrijk een ontwikkelingsvoorsprong in een vroeg stadium vast te stellen en deze kinderen genoeg uitdaging te geven. Een rijke speelomgeving met passend activiteitenaanbod, met uitdaging en passende begeleiding is van groot belang om een kind met een ontwikkelingsvoorsprong te laten ontplooien. De voorsprong kan onzichtbaar worden als de passende omgeving niet aanwezig is; het kind kan gaan onderpresteren en laat zich terugzakken naar een lager niveau.

Het misverstand over de sociaal-emotionele ontwikkeling
‘Jullie kind is cognitief wel ver, maar moet sociaal-emotioneel echt nog groeien.’ Dat krijgen ouders vaak te horen. Het is maar de vraag of dat inderdaad zo is. Soms is er een dusdanige voorsprong, dat er met kinderen van de eigen leeftijd weinig samen te doen valt. Ze hebben dan al andere interesses, spelen al moeilijkere spelletjes, hebben al hogere vriendschapsverwachtingen. Met leeftijdgenootjes langer laten oefenen gaat dan niet werken, wat volt is nog meer frustraties.